Misschien herken je het wel… Dat je lichaam wat stroever aanvoelt. Dat je minder scherp bent, minder energie hebt, of dat herstellen langer duurt dan vroeger. Alsof er van binnen iets verandert, zonder dat je precies weet wat.
Tijdens lezingen vergelijk ik een hoge homocysteine spiegel vaak met roest. Hoe hoger de homocysteïnespiegel, hoe sneller processen van oxidatie plaatsvinden. Het is alsof je lichaam van binnen langzaam begint te “verroesten”.
De bekende Engelse onderzoeker Patrick Holford laat in zijn boek The Optimum Nutrition Bible cijfers zien die moeilijk te negeren zijn.
Bij een verhoogde homocysteïnespiegel (>14 µmol/L) zie je:
- 75% hogere kans op een hartaanval
- 33% hogere kans op kanker
- 50% hogere kans op Alzheimer
Sommige momenten vergeet ik nooit..
Jaren geleden, toen ik nog een praktijk had, kwam een jonge man bij mij met angstklachten. Hij zat al maanden in een periode van stress en kwam er zelf niet meer uit. Na een uitgebreide anamnese besloot ik zijn homocysteïne en foliumzuur te meten.
De uitslag was opvallend: een verhoogde homocysteïne en een sterk verlaagd foliumzuur. We zijn gestart met een actief B-complex en tijdelijk extra methylfolaat. Daarnaast gaf ik tips om de dieperliggende oorzaak aan te pakken van de stress.
Drie dagen later belde hij mij op. Zijn woorden vergeet ik nooit: “Het is weg.”
Zijn angstklachten waren nagenoeg verdwenen.
Dit laat zien hoe één tekort, in dit geval foliumzuur, een enorme impact kan hebben op hoe je je mentaal voelt.
Belangrijk: trek hier niet de conclusie dat angstklachten altijd hierdoor worden veroorzaakt.
Het lichaam is complex. Dit is één voorbeeld… maar wel één die je aan het denken zet.
Waarom veel mensen verhoogd zitten zonder het te weten.
Een verhoogde homocysteïne ontstaat vaak niet door één oorzaak, maar door een combinatie van factoren:
- tekort aan vitamine B12
- tekort aan folaat (B11)
- tekort aan B6
- chronische stress (let wel: dit put ook je B vitamine uit)
- darmproblemen (denk ook nu aan een verminderde opname van B-vitamines of bijvoorbeeld choline)
- veroudering
- bepaalde medicijnen
- genetische varianten in methylatie-enzymen
Homocysteïne wordt helaas niet standaard gemeten door de huisarts.
Het standaard meten van homocysteïne zou in de praktijk veel leed besparen. Helaas wordt dit zelden als eerste gemeten. Vaak wordt er eerst vitamine B12 gemeten en foliumzuur. Pas als de uitslagen onduidelijk zijn en klachten blijven, wordt er soms homocysteïne gemeten.
Wat zijn de referentiewaarden voor homocysteïne? (1, 2)
Gezond:< 10 μmol/L
(optimale range gebaseerd op 4.6–8.1 μmol/L bij jonge gezonde personen)
Verhoogd: > 15 μmol/L
(dit is de meest gebruikte klinische afkapwaarde tussen normaal en afwijkend)
Sterk verhoogd: > 30 μmol/L
(begin van matig tot ernstig verhoogd volgens classificaties)
Een belangrijke nuance hierbij is dat bij veel laboratoria waarden tot 15 ‘normaal zijn’.
Maar wanneer je kijkt naar jonge, gezonde populaties, zie je dat optimale waarden vaak onder de 10 liggen. Dit verschil is cruciaal, want ‘normaal’ betekent niet altijd ‘optimaal’
Hoe vaak komt een hoge homocysteïne spiegel voor?
In een gezonde populatie komt matig verhoogde homocysteïne (in dit onderzoek sprak men van een hoge homocysteine bij een waarde van >12 μmol/L) voor bij 5 tot 7% van de mensen. Hogere waarden bij mannen worden vaak verklaard door geslachtsverschillen, zoals de aanwezigheid van oestrogeen bij vrouwen. Dit wordt bevestigd doordat na de menopauze de homocysteïnespiegels bij vrouwen stijgen en vergelijkbaar worden met die van mannen. (3)
Homcysteïne stijgt ook met de leeftijd. Zo blijkt uit dit onderzoek dat dat 32% van de gezonde ouderen tussen de 65 en 75 jaar en 58% van de mensen ouder dan 85 jaar een verhoogde homocysteïnespiegel (>12 μmol/L) hebben. (4)
Wat veel belangrijker is om te weten dat chronische stress en een grote invloed heeft op een verhoogde homocysteïne spiegel.
Waarom zorgt een tekort aan B vitamines (in het bijzonder vitamine B6, B11 en B12) voor een hoge homocysteïne spiegel?
Ik zal deze vraag beantwoorden aan de hand van het onderstaande plaatje (5). In dit schema zie je de zogenoemde methionine-homocysteïnecyclus. Zoals je ziet begint het met het aminozuur methionine, dat via een aantal stappen wordt omgezet in homocysteïne. Dit is een normaal proces: homocysteïne is een tussenproduct dat continu wordt aangemaakt én weer wordt verwerkt. Het lichaam wil deze stof namelijk niet laten opstapelen, en daarom zijn er twee belangrijke routes om het weer af te voeren of te hergebruiken.
De eerste route is de terugomzetting naar methionine (remethylatie), waarvoor folaat (B11) en vitamine B12 essentieel zijn. De tweede route is de afbraak richting cysteïne en uiteindelijk glutathion (transsulfuratie), waarvoor vitamine B6 nodig is. Wanneer er een tekort is aan één of meerdere van deze B-vitamines, verlopen deze processen minder efficiënt. Het gevolg is dat homocysteïne zich opstapelt in het bloed.
Belangrijk: vaak zie je dat er een tekort is aan B vitamines, dat hoeft echter niet te komen door een direct tekort vanuit de voeding. Een tekort aan deze specifieke vitamines kan ook het gevolg zijn van langdurige stress, wat ook veel B vitamines verbruikt. Het kan daarnaast ook het gevolg zijn van een darmflora de uit balans is zodat de B vitamines niet goed worden opgenomen.
Wat is de relatie tussen een verhoogde homocysteïnespiegel en een MTHFR-mutatie?
Bij een verhoogde homocysteïnespiegel wordt vaak ook de MTHFR-mutatie genoemd. Dit is een genetische variant waardoor het lichaam foliumzuur minder goed kan omzetten in de actieve vorm (5-methylfolaat). Deze actieve vorm is nodig om homocysteïne weer terug om te zetten naar methionine.
Wanneer deze omzetting minder efficiënt verloopt, kan homocysteïne zich makkelijker opstapelen.
Wat betekent dit in de praktijk?
Mensen met een MTHFR-variant hebben vaak:
- een hogere behoefte aan actieve vormen van folaat
- een grotere gevoeligheid voor tekorten aan B12 en B6
- sneller een verhoogde homocysteïne, vooral bij stress of slechte voeding
Een aantal onderzoeksresultaten
Uit deze studie blijkt dat elke stijging van 5 μmol/L in de homocysteïnespiegel lineair samenhangt met een 15% hoger relatief risico op Alzheimer-type dementie. (5)
In deze studie bij ouderen met milde cognitieve klachten werd gekeken of B-vitamines dit kunnen beïnvloeden. Suppletie met foliumzuur, B6 en B12 verlaagde de homocysteïne en vertraagde de hersenatrofie significant. De afname van hersenvolume was duidelijk lager dan bij de placebogroep. Het effect was het sterkst bij mensen met een hogere uitgangswaarde van homocysteïne (>13 µmol/L). Dit laat zien dat homocysteïne niet alleen een marker is, maar ook een beïnvloedbare factor. (6)
Een verhoogde homocysteïnespiegel (>12 μmol/L) hangt samen met een hoger risico op hartfalen. Dit risico is nog groter bij mensen met een verstoorde bloedsuiker (zoals prediabetes of type 2 diabetes). Wanneer iemand zowel een verhoogde homocysteïne als een verstoorde bloedsuiker heeft, neemt het risico op hartfalen nog verder toe. (7)
Uit deze studie blijkt dat een verhoogde homocysteïnespiegel niet alleen samenhangt met hart- en vaatziekten, maar ook een belangrijke rol speelt bij het ontstaan en de groei van kanker.
Bij kankerpatiënten worden vaak verhoogde homocysteïnewaarden gezien. (8)
Opvallend is dat deze waarde meebeweegt met tumormarkers: stijgt de tumoractiviteit, dan stijgt ook homocysteïne. Daarnaast hangt een hoge homocysteïne samen met processen zoals oxidatieve stress, folaattekort en verstoringen in DNA-methylering, allemaal factoren die bijdragen aan celbeschadiging en ongecontroleerde celdeling.
Hoe zorg je voor een gezonde homocysteïne spiegel?
Voordat ik naar de tips ga: herken je jezelf in de klachten die ik hierboven heb beschreven? Vraag dan aan je huisarts om de homocysteïne te meten. Ook nu geldt meten=weten, zeker als je wat ouder bent omdat de waarde stijgt naarmate we ouder worden.
1) Optimaliseer je voeding (de basis)
- Donkergroene groenten (spinazie, boerenkool) → folaat
- Eieren, vlees, vis → B12 en methioninebalans
- Peulvruchten, noten → B6
2) Zorg voor voldoende actieve B-vitamines.
Homocysteïne kan alleen omlaag als deze goed wordt omgezet.
- Folaat (B11) → liefst als methylfolaat (actieve vorm)
- Vitamine B12 → bij voorkeur methylcobalamine of adenolsylcobalamine
- Vitamine B6 → nodig voor afbraakroute
Vaak werkt een actief B-complex of een multivitamine met een actief B complex beter dan losse suppletie. In het plaatje hieronder zie je bijvoorbeeld een deel van het etiket van onze multivitamine complex. Actieve B-vitamine heeft de voorkeur. Dus geen B11 maar methylfolaat versie, geen B12 maar methylcobalamine versie. Klik hier voor meer info over dit supplement.
3) Let op genetische gevoeligheid (MTHFR)
Als je MTHFR minder goed werkt:
- vermijd synthetisch foliumzuur
- kies actieve vormen (5-MTHF)
- ondersteun met actief B12 en B6
4) Verminder stress
Chronische stress:
- verhoogt homocysteïne
- verbruikt B-vitamines
5) Werk aan je darmen
Slechte opname = tekorten, zelfs bij goede voeding
- herstel darmwand en je darmflora
- verminder ontsteking
6) Ondersteun de lever
De lever speelt een belangrijke rol in de homocysteïne cyclus
- verminder alcohol
- ondersteun eventueel met choline, dat ook een mooie stof is voor de lever en tevens een belangrijk rol speelt bij de methylering.
7) Vermijd remmende factoren (het bekende rijtje)
- roken
- alcohol
- chronische ontsteking
- langdurige tekorten
Tot slot
Zo zie je maar… hoe één stof, zoals homocysteïne, een verrassend grote invloed kan hebben op je gezondheid. Op hoe je je voelt. Op je energie, je scherpte en zelfs je mentale balans.
Vind je dit interessant?
In de Masterclass Mentale Gezondheid, die over twee weken van start gaat, leer je nog meer welke belangrijke factoren een grote invloed hebben op je mentale gezondheid en nog belangrijker wat je zelf kunt doen om hierin bij te sturen. Ik leg daarbij complexe materie op een eenvoudige manier uit zodat het voor iedereen te begrijpen is.
Klik hier voor meer info over deze masterclass.
Tot de volgende inspiratiemail!
Hartelijke groet,
Ir. ing. Mohammed Boulahrir
Orthomoleculair therapeut & Klinisch psycho neuro-immunoloog
www.poweracademy.nl
